Versterkt leerpotentieel (kenmerken van Hoogbegaafdheid)

Hoogbegaafdheid  is een complex begrip. Veel mensen denken bij hoogbegaafdheid aan kinderen die extreem snel leren, zoals een kind van acht dat al zijn VWO-diploma haalt. Hoewel dit inderdaad kan voorkomen, zijn dit toch echt uitzonderingen.

Maar hoogbegaafdheid is zoveel meer dan een hoge score op een IQ-test. Hoogbegaafde kinderen laten vaak al op jonge leeftijd zien dat ze een stapje voor zijn op hun leeftijdsgenootjes. Een warme, stimulerende omgeving die zowel hun emotionele als cognitieve ontwikkeling vanaf de geboorte ondersteunt, kan een wereld van verschil maken in hoe hun intelligentie tot bloei komt. Ook de sociale omgeving speelt een belangrijke rol. Het gezin, de school en vriendjes zijn stuk voor stuk belangrijke factoren in de ontwikkeling van hun talenten en gedrag.

Om hoogbegaafd gedrag echt tot uiting te laten komen, zijn drie eigenschappen essentieel: een hoog intellect, motivatie en creatief denken (Renzulli, 1978 en Mönks,1984). Als deze drie samenkomen in een ondersteunende omgeving, kunnen hoogbegaafde kinderen zich op hun unieke manier ontwikkelen en groeien.

Een manier om hoogbegaafdheid beter te begrijpen, is door het te bekijken vanuit twee invalshoeken: het Denkluik en het Zijnsluik, zoals Tessa Kieboom het beschrijft.

Het denkluik omvat de cognitieve kant van hoogbegaafdheid: intellectuele capaciteiten, creatief denken en motivatie. Hoogbegaafde kinderen kunnen vaak snel verbanden leggen, complex denken en zijn sterk gemotiveerd om te leren. Ze hebben een opvallend goed ontwikkeld geheugen en kunnen nieuwsgierig en leergierig zijn. Vaak gaan ze diep in op onderwerpen die hen boeien en zijn ze in staat om creatief buiten de kaders te denken.

Hoogbegaafdheid draait niet alleen om intellect. Tessa Kieboom benadrukt dat de zijnskenmerken minstens zo belangrijk zijn. Het zijnsluik verwijst naar hoe een hoogbegaafd kind de wereld beleeft en hoe het in zijn vel zit. Dit omvat eigenschappen zoals:

• Perfectionisme en faalangst: Hoogbegaafde kinderen leggen de lat vaak extreem hoog voor zichzelf. Ze willen alles perfect doen en hebben vaak een sterke faalangst wanneer ze denken dat ze dit niet kunnen bereiken. Fouten maken wordt als falen gezien, wat een groot innerlijk conflict kan veroorzaken.
• Rechtvaardigheidsgevoel: Veel hoogbegaafde kinderen hebben een sterk gevoel voor eerlijkheid en rechtvaardigheid. Ze houden zich strikt aan regels en afspraken en raken gefrustreerd als anderen dit niet doen. Dit kan leiden tot lange discussies en zelfs conflicten, zowel thuis als op school.
• Kritisch denken: Ze zijn vaak kritisch naar zichzelf en anderen. Dit kan leiden tot hoge verwachtingen en een sterk oordeel wanneer aan deze verwachtingen niet wordt voldaan. Deze kinderen kunnen hierdoor als 'betweters' overkomen, maar dit komt voort uit hun analytische vermogen en streven naar precisie.
• Emotionele intensiteit en gevoeligheid: Hoogbegaafde kinderen ervaren emoties vaak intenser. Ze zijn gevoelig voor prikkels, kunnen snel angstig zijn en voelen emoties diep. Dit kan soms moeilijk te begrijpen zijn voor anderen, maar het maakt hen ook empathisch en bewust van de wereld om hen heen.

Deze zijnskenmerken zorgen ervoor dat hoogbegaafde kinderen zich vaak anders voelendan hun leeftijdsgenoten, wat kan leiden tot eenzaamheid en onzekerheid. Het is dan ook belangrijk dat ouders en leerkrachten niet alleen aandacht besteden aan de intellectuele ontwikkeling van het kind, maar ook aan hoe het kind zich voelt en in zijn omgeving functioneert.